FATF خوب یا بد
FATF برای خود بحث های متنوعی دارد. شاهد آن بودیم که آمریکا تحریم های زیادی را بر علیه ایران اعمال کرده و همچنین از برجام بیرون آمده است. با توجه به این اتفاقات، پیوستن به FATF هیچ مشکلی را حل نخواهد کرد. اولین بار سال ۲۰۰۹ بود که ایران را در لیست سیاه FATF قرار دادند. این اقدام در برابر بعضی کشور ها ایجاد شد. در طول ده سال اخیر، تعدادی از کشور ها وارد لیست سیاه و تعدادی دیگر به لیست خاکستری افزوده گردیدند. اکنون دو کشور ایران و کره شمالی در لیست سیاه قرار دارند. با توجه به سیاست های خصمانه ای که دولت آمریکا در این چند دهه بر علیه کشور ایران اتخاذ کرده است، همچنان اقتصاد ایران در وضعیت بی ثبات قرار دارد.
لیست خاکستری و لیست سیاه
لیست خاکستری و لیست سیاه، بیانگر وجود برخی ریسک هاست که ممکن است کشورها را با برخی عوارض نظیر اعلام وجود ریسک بالا در سطح بین المللی توسط FATF، عدم توصیه و ایجاد محدودیت در جذب سرمایه گذاری خارجی، عدم امکان انتشار اوراق بدهی در بازارهای بین المللی، اخذ وام های خارجی و در سطوح ریسک بالاتر محدودیت در ایجاد شعبه و نمایندگی در کشورهای عضو مواجه نماید ؛ البته همواره در این بخش ها ایران دچار محدودیت بوده است. FATF از سال ۱۹۸۹ تشکیل شده و در دو بخش فنی-کارایی و اثربخشی ، همواره دستورالعمل و توصیه هایی در خصوص جلوگیری از تامین مالی تروریسم و جلوگیری از پولشویی ارائه می کند.
FATF هیچ گونه ضمانت اجرایی برای اعمال مصوبات خود ندارد و از طریق ارائه توصیه، هشدار و اعلام شاخص ریسک نقش آفرینی می کند و از طریق همکاری اعضاء و توجه به هشدارها بر وضعیت ریسک کشورها نظارت می کند. هرچند که مباحث مورد نظر گروه اقدام ویژه مالی مبنی بر جلوگیری از تامین مالی تروریسم و اعمال رویه های اجرایی ضد پولشویی منطقاً و ماهیتاً بلا اشکال و مورد تائید است اما این که اجرای توصیه های آن متضمن چه منافعی است و در صورت عدم اجرای آن چه ریسک هایی را متوجه کشور می کند، نیاز به بررسی دقیق تر دارد.
عدم همکاری با شبکه های تروریستی و جلوگیری از اقدامات پولشویی اخلاقاً و قانوناً اقدامی پسندیده و قابل تقدیر است، اما ظرائف موضوع در آن سازمان نبایستی مغفول باقی بماند. این سازمان بخش مهمی از تصمیمات خود را با ملاحظات سیاسی و با فشار غیر منطقی برخی کشورها به ویژه آمریکا می گیرد.
کره شمالی
کره شمالی سالهاست جزء لیست سیاه بوده و در بالاترین سطوح ریسک پولشویی و تامین مالی تروریسم قرار می گیرد اما در واقع از نظر فنی چقدر ظرفیت برای ایجاد ریسک در مقیاس بین المللی دارد؟ موقعیت جغرافیای این کشور در کنار سایر مختصات اقتصادی آن، ظرفیت ریسک زایی آن را نشان می دهد.
صادرات و واردات این کشور باهم مجموعاً ۶ میلیارد دلار است که حدود ۸۵ درصد آن هم در ارتباط با چین است و با GDP سرانه ۱۳۰۰ دلار در حد کشورهای فقیر آفریقایی قرار می گیرد. پر واضح است بخش غالب شاخص محاسبه شده برای ریسک این کشور منشاء سیاسی دارد. اما در مورد ایران، وضع به مراتب سیاسی تر است و کشورهای غربی و به ویژه آمریکا از این سازمان ها بیشتر به عنوان ابزار سیاسی استفاده می کنند.
با توجه به شکل گیری FATF در سال ۱۹۸۹و ورود ایران به فهرست سیاه در سال ۲۰۰۹ قاعدتاً می بایست مشکلی در قبل از تشکیل این سازمان یا سال اعلام نام ایران در فهرست سیاه، در روابط تجاری و بانکی و جذب سرمایه گذاری وجود نداشته باشد ، ولی در واقع اینگونه نیست. یکی از شرکای تجاری ایران که نزدیک به سی سال با ایران همکاری دارد پژو فرانسه است. در خلال این سال ها پژو فرانسه در ایران چقدر سرمایه گذاری کرده است؟
پاکستان
موضوع پاکستان مثال دیگری است. علی رغم تلاش های گسترده این کشور در تامین توصیه های گروه ویژه اقدام مالی، هر زمان که آمریکا اراده می کند پاکستان به لیست خاکستری وارد می شود و نامزد ورود به لیست سیاه می شود. در اسفند ماه ۱۳۹۶ این کشور مجدداً در فهرست خاکستری FATF قرار گرفت.
در حال حاضر ناظر سازمان FATF اسرائیل و عربستان سعودی هستند که رویکرد این دو در مواجهه با ایران کاملاً مشخص است و نیازی به توضیح بیشتر ندارد. اصولاً اعمال تحریم های ثانویه آمریکا ظرفیت اجرایی استفاده از مزایای FATF را به صفر کاهش می دهد.
حتی با فرض کسب بهترین نمره عملکرد FATF برای ایران، تحریم ثانویه آمریکا امکانی را برای ایران فراهم نمی کند. با اجرای تمام توصیه های FATF از جنبه فنی انتظار می رود از جنبه اثربخشی کارکرد آمریکا موانعی را ایجاد و اجازه ندهد ایران از فهرست سیاه و یا حداقل از فهرست خاکستری خارج شود. در عمل با اعمال نفوذ آمریکا جنبه اثربخشی اقدامات ایران مورد تائید قرار نخواهد گرفت.
همراهی عمومی
در جلسه قبلی FATF در اسفند ماه گذشته، آمریکا پیشنهاد ورود پاکستان به فهرست خاکستری را داد و با فشار سیاسی زیاد، حتی مخالفت اولیه کشورهای چین و کشورهای حاشیه خلیج فارس را برطرف و در نهایت این کشورها از حمایت از پاکستان پا پس کشیدند و با آمریکا همراه شدند. به اعتقاد نگارنده شاید بهترین تصمیم برای ایران در حال حاضر تائید ماهیت آن توصیه ها با حمایت مجلس برای نشان دادن همراهی با جامعه بین الملل و در کنار آن توقف اجرا تا رفع مواضع خصمانه آمریکا باشد.
نتیجه
بنابراین تا زمانی که آمریکا تحریم های ثانویه را لغو نکرده و به برجام بازگشت نکرده و خود را رسماً متعهد به اجرای مفاد برجام ننموده است، ورود به برنامه اقدام اجرایی توصیه های FATF فاقد کارکرد است و متضمن موفقیت نیست. بنابراین ایران در عمل چیزهای را از دست می دهد که قبلاً نیز عایدی از آن نداشته است.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.